Inhoud


image

(On)handigheid

Anne-Sophie De Mey

Hoewel ik graag kook, vervelen kookprogramma’s me snel. Vrijwel alle kookprogramma’s presenteren koken als een reeks soepel verlopende handelingen. Laat een ervaren kok dan nooit een ui op de grond vallen? Dat kan ik moeilijk geloven. Onhandigheden worden in de montage van dergelijke programma’s simpelweg geknipt. Hoewel: populaire kookprogramma’s maken soms de onhandigheden van hun koks als bloopers toegankelijk, bijvoorbeeld op sociale media of via de website van het programma. Het afzonderen van de ‘mislukkingen’ uit de normale kookpraktijk maakt van onhandigheid echter iets uitzonderlijks (dat net daarom lachwekkend kan zijn).

image

Misdiagnose en non-conformisme: Body Snatchers in vier variaties

Tom Giesbers

Het wordt de laatste jaren steeds gebruikelijker om het sciencefictiongenre te bekijken als een manier om actuele maatschappelijke problematiek te transplanteren naar een niet geheel bekende context. Bijvoorbeeld in een extrapolatie van een huidige toestand naar een versnelde chronologie die de implicaties van huidige tendensen verkent, maar soms ook een bekende context met een enigszins aannemelijk speculatief-fictief element.

image

De grensoverschrijdende netwerken van Johan Visscher in een Zuid-Afrikaanse propaganda-oorlog

André Paijmans

In Nederland en in andere voormalige koloniale grootmachten staat het koloniale verleden meer dan ooit ter discussie. Zwarte Piet, het standbeeld van Jan Pieterszoon Coen in Hoorn en de aanduiding van de zeventiende eeuw als de Gouden Eeuw hebben bij velen terecht hun jarenlange vanzelfsprekendheid verloren. In de discussie over ons koloniale verleden is er weinig aandacht voor Zuid-Afrika.

Nietzsche: de gids naar een duurzaam leven?

Raoul van Aalst

Henk Manschot is emeritus-hoogleraar filosofie en ethiek, en zet zich in voor een duurzamer leven. In 2016 verscheen van hem het boek Blijf de aarde trouw. Daarin stelt Manschot vast dat de ecologische crisis de mensheid dwingt om zich radicaal te bezinnen op het leven dat zij heeft geleid, en op haar modernistische wereldbeeld. De relatie van de mensen tot de aarde heeft een nieuwe oriëntatie nodig, waarin de aarde niet alleen een bron is waarover beschikt kan worden, maar waarin ook limieten worden gesteld aan het menselijk handelen.

Heidegger, bureaucratie en de Cito-toets

Wilma de Groot

Wie de ontwikkelingen binnen het onderwijsveld een beetje volgt weet dat de schoolkeuzetoets voor leerlingen van groep 8 van de basisschool – in de volksmond bekend als ‘de Cito-toets’ – de geesten verdeelt. In dit artikel bekijkt Wilma de Groot wat de techniekfilosofie van Martin Heidegger te zeggen heeft over één van de veelbesproken hete hangijzers: de groeiende bureaucratie die het testen met zich meebrengt.

image

Terug tot Ina Damman: Simon Vestdijk over de kracht van de verbeelding

Michel Krott

Het werk van Simon Vestdijk is in Nederland onverminderd populair. Zo is onlangs de roman Terug tot Ina Damman, het derde en bekendste deel van de achtdelige Anton Wachter-serie, opnieuw uitgebracht. In dit boek volgen wij Anton Wachter als leerling aan de HBS te Lahringen. Anton ontwikkelt in zijn tweede schooljaar een platonische liefde voor Ina Damman, een meisje uit Driehuizen. De ondertitel van de roman luidt dan ook ‘de geschiedenis van een jeugdliefde’.

image

Jammen met W.F. Hermans. Onsterfelijkheid en mislukking in de film Beyond sleep van Boudewijn Koole

Luc Brouns

De roman Nooit meer slapen van W.F. Hermans gold lange tijd als onverfilmbaar. ‘Het is te mooi, het is literatuur’: zo stak Jan Blokker, nota bene de voorzitter van het Productiefonds voor de Nederlandse film, niet onder stoelen of banken dat het medium film per definitie vulgair is en niet geschikt voor de schoonheid. Regisseur Boudewijn Koole dacht daar anders over en maakte de film Beyond Sleep.

image

Identiteit en erkenning volgens Francis Fukuyama.

Joost Geevers

De Amerikaanse socioloog en filosoof Francis Fukuyama (1952-) werd aan het einde van de vorige eeuw wereldberoemd met zijn werk The End of History and the Last Man (1992). Hierin stelde hij dat het einddoel van de geschiedenis, gedefinieerd als een wereldwijde ontwikkeling in de richting van de liberale, aan de markteconomie gebonden democratie, nabij was. Sinds die tijd heeft de wereld zich weerbarstiger getoond. In zijn onlangs in het Nederlands verschenen essay Identity. The Demand for Dignity and the Politics of Resentment (2018) formuleert Fukuyama een herbezinning op zijn ideeën in het licht van de huidige wereldpolitiek.

image

De rode loop: corona van de 18de eeuw?

Jos H. Pouls

Een voorrecht zou ik het niet willen noemen, maar bijzonder is het wel: in deze maanden wonen in Peel en Maas. Veel harder dan in deze gemeente heeft het corona-virus in Nederland nergens toegeslagen. De afgelopen weken is vrijwel dagelijks iemand gestorven aan het virus in het dorp waar ik woon, Meijel. Sommigen daarvan kende ik goed, anderen enkel van naam en weer anderen slechts van hun woonadres. En dan zijn er de vele sterfgevallen in het verpleeghuis waar mijn partner werkt, een oord waar het virus al diverse dodelijke slachtoffers heeft gemaakt. Corona is me aldus dicht genaderd en hoewel nog niet behorend tot de risicoleeftijd, bezorgt de epidemie me best angstige momenten.

image

De tijddoos

Anne-Sophie De Mey

Ik word wakker en heb geen idee hoe laat het is. Na enig woelen besluit ik mijn wekker te raadplegen; de oplichtende cijfers komen als een opluchting. Toch blijft de gedachte 'halverwege de nacht' te zijn aan me knagen. Hoezo, halverwege? Als ik het over ruimte heb, kan ik me inderdaad halverwege mijn route bevinden – maar hoe kan ik dit nou zeggen over de tijd? Daarvoor moet ik tijd als het ware beschouwen als een afgebakend domein waarvan de grootte voor mij relevant is en waarin ik mijn positie kan bepalen: de tijd moet in mijn gedachten omgevormd zijn tot ruimte.

image

Een weinigje beschaaving

Anne Oechtering

In het jaar 1792 – midden in de periode van de Verlichting – verschijnen twee opmerkelijke publicaties: in Londen Mary Wollstonecrafts essay A Vindication of the Rights of Woman en in Amsterdam de eerste aflevering van Catharina Dólls Almanak voor vrouwen door vrouwen (1792-1818). Mary Wollstonecraft (1759-1797) was een Engelse auteur, filosofe, en uitgesproken voorvechter van vrouwenrechten. A Vindication verschijnt vijf jaar voor haar dood en is een krachtig geluid in de internationale discussie over de positie van de vrouw.

image

Negenennegentig Zwarte Pieten

Anne-Sophie De Mey

In de winkelstraten hangt sinds enkele dagen een affiche waarop alle inwoners van het stadje worden uitgenodigd om binnenkort, 'samen met negenennegentig Zwarte Pieten', Sinterklaas te verwelkomen aan de kade. Die ene Zwarte Piet die op de affiche is afgebeeld, grijnst me toe vanachter een dikke laag bruinzwarte make-up. Nochtans is in België de afgelopen jaren stilzwijgend beslist om de Sint, bij zijn officiële aankomst in Antwerpen en in het bijhorende televisieprogramma, vergezeld te laten gaan van 'roetpieten' met slechts enkele zwarte veegjes op hun gezicht, alsof ze zopas uit de schoorsteen zijn gerold.

image

Wat is eigenlijk een vrouw?

Femke Kok

Wat is eigenlijk een vrouw? In de zaak van Caster Semenya tegen het IAAF is deze vraag de olifant in de kamer. Sporttribunaal CAS stelt in zijn uitspraak dat de bepaling van het IAAF om een bovengrens te stellen aan de testosteronwaarden van vrouwelijke atleten discriminatoir is, maar tegelijk ook nodig om de integriteit van de vrouwenatletiek te bewaken. De rechters laten zich niet expliciet uit over de vraag of hyperandrogene atleten vrouwen zijn of niet.

image

Nationaal historisch besef en de herdenking van een protestantse martelaar

Jan-Willem Hueting

In 2017 werd in veel Nederlandse kerken aandacht geschonken aan de viering van vijfhonderd jaar ‘Luther spijkert zijn 95 stellingen op de deur van de slotkapel in Wittenberg’. Daarbij werd vooral ingegaan op de betekenis van Luther voor het protestantisme in Europa. De Protestantse Kerk in Nederland kwam met een themasite, publicaties en allerlei activiteiten. In de viering klonk nadrukkelijk door dat er na vijfhonderd jaar ruimte is voor oecumene.

image

Netwerken rond Raden Mas Noto Soeroto (1888-1951)

Anneke Radstake

Het leven van de Javaanse prins Raden Mas Noto Soeroto (1888-1951) speelt zich af binnen de ‘imperial space’, een ruimte, die in de literatuur door wetenschappers als Frederick Cooper en Ann Laura Stoler beschreven wordt als een dynamische ruimte waarin moederland en kolonie elkaar beïnvloeden en daardoor niet los van elkaar bestudeerd kunnen worden. Noto Soeroto, die in 1906 naar Nederland komt om in Leiden rechten te gaan studeren, maakt naam als dichter en schrijver.

image

De Meester van Elsloo

Jos H. Pouls

In het Bonnefantenmuseum in Maastricht is momenteel een fraai overzicht te zien van de zo genaamde Meester van Elsloo. Deze Maaslandse beeldhouwer uit omstreeks 1520 werd in 1940 door J.J.M. Timmers in het leven geroepen. Zijn oeuvre groeide daarna uit tot meer dan 200 sculpturen. Momenteel heerst echter vooral twijfel over de vraag of de Meester van Elsloo wel ooit heeft bestaan. De expositie illustreert op fraaie wijze de deconstructie van deze middeleeuwse meester. Jos Pouls doet verslag.

image

Het korte verhaal – waardering voor een vluchtig genre

Mathijs Sanders

De populariteit van het korte verhaal is in de loop van de literatuurgeschiedenis aan schommelingen onderhevig. In de negentiende eeuw profiteerde het genre van de opkomst van de periodieke massapers, die nieuwe mogelijkheden bood voor literaire experimenten en een bron was van cultureel amusement. Inmiddels lijkt het korte verhaal commercieel kansloos. Maar vanuit de marge vecht het genre zich een weg terug. Waar liggen de kansen?

image

Schrijvers en internet

Marc van Zoggel

In 1995 brengen schrijfster Helga Ruebsamen en dichter Rogi Wieg een week in afzondering door in een kamer in de Euromast, met als enige mogelijkheid tot contact met de buitenwereld een fax en een computer met internetverbinding.

image

De lezer in Frankenstein

Marieke Winkler

Dit jaar viert Mary Shelley’s beroemde roman Frankenstein, or the Modern Prometheus zijn 200-jarige bestaan. Het tragische verhaal van het monster van Frankenstein blijft steeds nieuwe lezersgeneraties aanspreken en sinds de eerste publicatie in 1818 is het boek nooit uit druk geraakt.

Jezelf zijn in een digitale wereld

Femke Kok

Zijn sociale media zoals Facebook en Instagram passieve media, waarop we ons 'ware ik' kunnen tonen? Of dragen deze sociale media juist bij aan de vorming van onze identiteit?

image

‘Rome’ in La Boverie in Luik

Jos H. Pouls

Wat kan ‘reizen’ betekenen voor een mens? Als nuchter burger van het huidige tijdsgewricht, waarin (verre) reizen de normaalste zaak van de wereld is geworden, ben je geneigd om te antwoorden: ‘Hangt ervan af, maar meestal niet zo veel’.

image

Hans Calmeyer: van jodenredder tot ‘Schreibtischmörder’

Michiel Satink

Hans Georg Calmeyer wordt door historici in Duitsland gezien als 'groter dan Oskar Schindler'. Deze Duitse ambtenaar die in de oorlogsjaren in Den Haag besliste over leven en dood in kwesties wie wel en wie geen jood waren, wordt in Nederland echter veel minder bejubeld. Na aanvankelijk een positief oordeel van historici De Jong en Presser wordt hij in latere jaren ook wel gezien als 'Schreibtischmörder'.

image

Twee kunstenaars-biografieën

Jos H. Pouls

Lisette Almering en Marjet van de Weerd hebben vijf jaar lang intensief gewerkt aan het voorbereiden en schrijven van een kunstenaarsbiografie over respectievelijk Lodewijk Schelfhout en Emil Epple. Beide publicaties zijn het afgelopen half jaar verschenen.

image

De stelling

Martijn van der Burg

De afgelopen jaren is ‘valorisatie’ een toverwoord geworden in de Nederlandse wetenschap. Steeds vaker worden onderzoeksprojecten niet enkel beoordeeld op hun bijdrage aan de wetenschap maar ook op hun (potentiële) maatschappelijke impact.

image

Column

Rein de Wilde

Er is binnen de sociale wetenschappen een genre dat men in het Duits zo mooi Zeitdiagnose noemt. Welke fundamentele veranderingen zijn er gaande in onze huidige samenleving en hoe beïnvloeden die ons leven in de naaste toekomst?

© 2019 Open Universiteit | Lees de disclaimer en de privacyverklaring van de OU | Voor het colofon zie Over LOCUS | Voor contact met de redactie kunt u mailen naar locus@ou.nl